تاریخچه‌ی Nike: از فروش کفش در مسابقات دوومیدانی تا بزرگ‌ترین تأمین‌کننده‌ی کفش ورزشی جهان

Nike از یک شرکت کوچک توزیع کفش در Oregon شروع شد. این مقاله مسیر آن را از ۱۹۶۴ تا امروز مرور می‌کند.

Nike امروز بزرگ‌ترین تأمین‌کننده‌ی کفش و پوشاک ورزشی جهان است. درآمد آن در سال مالی ۲۰۲۲ از ۴۶ میلیارد دلار آمریکا بیشتر شد. اما شروع این شرکت ساده بود: چند جفت کفش، یک خودرو و مسابقه‌های دوومیدانی. این مقاله مسیر Nike را از همان روزها تا امروز مرور می‌کند.

شروع با Blue Ribbon Sports

Nike در ۲۵ ژانویه‌ی ۱۹۶۴ با نام Blue Ribbon Sports، یا BRS، تأسیس شد. بنیان‌گذاران آن Phil Knight، دونده‌ی دانشگاه Oregon، و مربی‌اش Bill Bowerman بودند. شرکت در Eugene در ایالت Oregon کار را شروع کرد.

BRS در آن زمان توزیع‌کننده‌ی Onitsuka Tiger، سازنده‌ی ژاپنی کفش، بود. بیشتر فروش در مسابقه‌های دوومیدانی و از داخل خودروی Knight انجام می‌شد. در سال اول، شرکت ۱٬۳۰۰ جفت کفش دویدن ژاپنی فروخت و ۸٬۰۰۰ دلار درآمد داشت. فروش در ۱۹۶۵ به ۲۰٬۰۰۰ دلار رسید.

در ۱۹۶۶ نخستین فروشگاه BRS در Santa Monica در ایالت California باز شد. در ۱۹۶۷ به‌خاطر رشد فروش، شرکت فعالیت خرده‌فروشی و توزیع را به ساحل شرقی هم برد، به شهر Wellesley در ایالت Massachusetts.

اسم، Swoosh و جدایی از Onitsuka Tiger

شرکت در ۳۰ مه‌ی ۱۹۷۱ رسماً Nike, Inc. شد. نام Nike از الهه‌ی پیروزی در اساطیر یونان گرفته شده است. Jeff Johnson، دونده‌ای که برای بازاریابی برند جدید آمده بود، به‌عنوان مبتکر این نام شناخته می‌شود. Swoosh را Carolyn Davidson طراحی کرد. Nike نخستین بار آن را در ۱۸ ژوئن ۱۹۷۱ به کار برد و در ۲۲ ژانویه‌ی ۱۹۷۴ در اداره‌ی ثبت اختراع و علائم تجاری آمریکا ثبتش کرد.

همان سال رابطه با Onitsuka Tiger تیره شد. شرکت ژاپنی ضرب‌الاجلی داد که ۵۱ درصد BRS را به آن می‌داد. در ۱۹۷۲ این همکاری تمام شد. BRS که پیش‌تر نخستین سفارش مستقل خود را به دو کارخانه‌ی ژاپنی داده بود، برای عرضه‌ی خط کفش خودش آماده شد. این سفارش ۲۰٬۰۰۰ جفت بود و ۶٬۰۰۰ جفتش لوگوی Nike داشت.

ایده‌ی ماشین وافل

در ۱۹۷۱ Bowerman با ماشین وافل‌پزی همسرش روی لاستیک آزمایش کرد. او زیره‌ای می‌خواست که سبک باشد، روی زمین بچسبد و به سرعت دونده کمک کند. زمین Hayward Field در Oregon داشت به سطح مصنوعی تبدیل می‌شد و Bowerman زیره‌ای می‌خواست که بدون میخ، روی چمن یا خاک‌اره هم گیر کند. ایده‌ی وافل سر صبحانه، وقتی با همسرش درباره‌ی همین مسئله حرف می‌زد، پیش آمد.

نتیجه در ۱۹۷۲ «Moon Shoe» شد. نامش از شباهت آج وافلی به ردپای فضانوردان روی ماه آمده بود. بعد در ۱۹۷۴ «Waffle Trainer» آمد که به رشد سریع Nike کمک کرد.

تبلیغات و رسیدن به بازار

در ۱۹۷۶ شرکت John Brown and Partners در Seattle نخستین آژانس تبلیغاتی Nike شد. سال بعد این آژانس اولین «تبلیغ برند» Nike را ساخت. اسم آن «There is no finish line» بود و هیچ محصولی در آن دیده نمی‌شد.

در ۱۹۷۹ نخستین لباس Nike برای یک تیم حرفه‌ای، Portland Timbers در لیگ NASL، رونمایی شد. تا ۱۹۸۰ سهم Nike از بازار کفش ورزشی آمریکا به ۵۰ درصد رسید و شرکت در دسامبر همان سال سهامی عام شد.

سال ۱۹۸۸ نقطه‌ی عطف دیگری بود. Dan Wieden، هم‌بنیان‌گذار Wieden+Kennedy، شعار «Just Do It» را برای یک کمپین Nike ساخت. نخستین آگهی این کمپین، با حضور Walt Stack، در اول ژوئیه ۱۹۸۸ پخش شد. Advertising Age این شعار را یکی از پنج شعار برتر تبلیغاتی قرن بیستم دانست و در Smithsonian Institution هم ثبت شده است.

از Niketown تا امروز

در ۱۹۹۰ Nike به ساختمان‌های مرکزی خود در Beaverton، با هشت ساختمان، رفت. نخستین فروشگاه Niketown هم همان سال، در نوامبر، در مرکز Portland باز شد.

Phil Knight در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۶ از همه‌ی مسئولیت‌هایش در شرکت کنار رفت. در اکتبر ۲۰۱۹ John Donahoe به‌عنوان مدیرعامل بعدی معرفی شد و در ۱۳ ژانویه‌ی ۲۰۲۰ جای Mark Parker را گرفت. Nike در نوامبر ۲۰۱۹ فروش مستقیم در Amazon را کنار گذاشت و روی ارتباط مستقیم با مشتری تمرکز کرد.

ارزش برند Nike در ۲۰۲۰ از ۳۲ میلیارد دلار بیشتر بود. این رقم، آن را در میان شرکت‌های ورزشی ارزشمندترین برند کرده بود. در ۲۰۲۴ شرکت ۸۳٬۷۰۰ کارمند در سراسر جهان داشت. در اکتبر ۲۰۲۵ مرکز Nike در Beaverton به افتخار Phil Knight «Philip H. Knight Campus» نام گرفت. دسامبر ۲۰۲۵ شرکت تیم ارشدش را بازسازی کرد، سمت COO را ساخت و Venkatesh Alagirisamy را در آن گذاشت. آوریل ۲۰۲۶ هم Nike اعلام کرد حدود ۱٬۴۰۰ نفر، یعنی نزدیک به ۲ درصد نیروی کارش، را کم می‌کند.

Nike برای خریداران ایرانی

اگر به کفش یا پوشاک Nike علاقه دارید، می‌توانید محصولات این برند را در فروشگاه‌های ترکیه جست‌وجو کنید. پیش از سفارش به جدول سایز هر محصول دقت کنید، چون سایز مناسب را باید از خود جدول بخوانید. نرخ لیر را هم در تصمیم‌تان در نظر بگیرید.